jump to navigation

Τέσσερα χρόνια από τον θάνατο του Άγγελου Ελεφάντη: Οι κουβέντες με τον Άγγελο και οι μονόλογοί του 2 Ιουνίου, 2012

Posted by J.McManus in Αγαπητοί Επώνυμοι Γραφιάδες, Κοπυπαστάδα, Ντοκουμέντα, Πένθη.
trackback

του Μακη Καβουριαρη

…Εκείνα τα ξαφνικά βραδινά τηλεφωνήματά του: «Έλα το βράδυ στο σπίτι, έχω μαγειρέψει. Α, πού είσαι, όπως έρχεσαι πάρε και κάνα μπουκάλι κρασί (καμιά φορά πρόσθετε και ψωμί, άντε να το βρεις βραδιάτικα). Και κοίτα μην αργήσεις!» (το θεωρούσε ένα από τα κουσούρια μου, μαζί με άλλα που τα απέδιδε στην ικαριώτικη καταγωγή μου). Και πάντα πήγαινα, γιατί ήταν ο Άγγελος και γιατί η κουβέντα μαζί του με γοήτευε. Δηλαδή οι μονόλογοί του γιʼ αυτά που τον απασχολούσαν εκείνη την περίοδο ή εκείνη τη στιγμή. Τα μικρά και τα μεγάλα. Τα δέντρα του, όταν έμενε στη Μάρκου Μουσούρη, οι γλάστρες του όταν μετακόμισε στη Δόμπολη, το μικρό άνοιγμα ανάμεσα στα απέναντι σπίτια που έφτανε, λόγω υψομετρικής διαφοράς, μέχρι τη θάλασσα. Την ιστορία του ΚΚΕ, το αντάρτικο, τον Εμφύλιο, τις μετέπειτα ζωές της αριστεράς, την αριστερά που μας «έλαχε» (κρίμα που δεν έζησε την 6η Μαΐου, κρίμα που δεν θα δώσει το παρών στις 18 Ιουνίου), το έθνος, για το οποίο έγραφε στο τέλος της ζωής του (ελπίζω κάποτε να βρεθεί το χειρόγραφο αυτής της δουλειάς), τα βιβλία που τον ενδιέφεραν, το θέατρο, την Άννα στο θέατρο, το προσεχές ταξίδι του Nicola στην Αθήνα. Και βέβαια για τη ζωή μας στο Παρίσι. Για τους δασκάλους του, τον Λερουά-Γκουράν και τον Χάουπτ, τους ανθρώπους εκείνης της εποχής και την πορεία τους… Τα minima memoralia που ξαναζούσαν στην αφήγησή του.

Κι εκείνα τα τηλεφωνήματα για ψάρια το μεσημέρι στον Πολίτη, όπου η συζήτηση ήταν πιο ανάλαφρη και περισσότερο επικεντρωμένη στο περιοδικό. Με την πάντα παρούσα και τα πάντα πληρούσα Μαρίνα και άλλους φίλους και με τα πέντε ψάρια που γινόντουσαν πέντε χιλιάδες κι ας διαμαρτυρόταν η Μιμίκα για την τσίκνα που έφτανε στους επάνω ορόφους.

Κι εκείνες οι ατελείωτες βραδιές στα μπαρ, ανάμεσα σε μονολόγους και σιωπές. Τις σιωπές των εσωτερικών του μονολόγων, τις σιωπές του τέλους.


***

Αριστερός αρχάγγελος

του Κυριακου Κατζουρακη

Η απορία πολλών φίλων του Άγγελου είναι τι θα έλεγε σήμερα. Αν κοιτάξεις όμως τα κείμενα του ξέρεις τι θα έλεγε και αν θέλεις μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις.

Ακριβώς πριν από είκοσι χρόνια ζωγράφισα τον Άγγελο «Αριστερό αρχάγγελο» στο «Τέμπλο». Ερχόταν τα βράδια και πόζαρε όρθιος, γυμνός απʼ τη μέση και πάνω. Εκείνη την περίοδο είχαμε ανησυχήσει όλοι οι φίλοι του με την υγεία του και προσπαθούσα να αποφύγω αυτή την ανησυχία για να τον ζωγραφίσω. Όσο προσπαθούσα τόσο πιο πολύ δυσκολευόμουν. Ένα βράδυ έτσι που πόζαρε όρθιος τον κοίταξα σαν να τον έβλεπα πρώτη φορά και κατάλαβα ότι δεν έπρεπε να αποφύγω την ανησυχία μου. Κατάλαβα ότι ο κίνδυνος δεν ήταν στο σώμα του, ότι η νόσος ήταν η δική μου ανησυχία. Άκουγα τη φωνή του και ζωγράφιζα με ένταση. Πριν απʼ όλα ήταν το βλέμμα του. Σταματούσε να μιλάει — σταματούσα κι εγώ. Ήταν ένα ντουέτο εμβάθυνσης στα πιο καθημερινά ζητήματα, που κράτησε πολλές μέρες. Ένιωθα την ενέργεια να βγαίνει από μέσα του χωρίς βιασύνη κι έτσι δεν βιαζόμουν. Αυτά τα αισθήματα που εξέπεμπε ο Άγγελος ήταν οικεία σε μένα, τα έχω νοιώσει μερικές φορές με έργα του Πικάσο. Αυτό το μαγικό αίσθημα ότι η τέχνη είναι κάτι πολύ απλό, ότι τα λόγια πολλές φορές περισσεύουν και ότι η φιλία είναι η οικειότητα με τον εαυτό. Όταν τέλειωσα το έργο, μέσα μου όρισα τον Άγγελο δάσκαλό μου στη ζωγραφική και του κότσαρα στο δεξί χέρι ένα πορτραίτο του Πικάσο, αναμνηστικό αυτής της εμπειρίας, μια «γυναίκα κλαίουσα».

Εξακολουθώ να χρησιμοποιώ τον Άγγελο ως δάσκαλό μου στη ζωγραφική, δίπλα στον Μόραλη, τον Ριβέρα, τον Μάλεβιτς, τον Μπέκμαν, και κουβαλάω πάντα μαζί μου το βλέμμα του.


***

Η δεύτερη γραφή μιας ιστορίας που δεν γράφτηκε

του Νικου Πολιτη

«Ο Εμφύλιος έφτανε στο τέλος του. Τα γύρω χωριά είχαν ήδη χαθεί απʼ τους αντάρτες. Ένασούρουπο έπεσε και το δικό μας. Ορμάγαν λυσσασμένοι οι φαντάροι, πυροβολούσαν και λεηλατούσαν ό,τι εύρισκαν μπροστά τους. Mπούκαραν και στο δικό μας το σπίτι. Το τι έγινε, δύσκολα περιγράφεται. Ένα μόνο σου λέω, πως οι εικόνες αυτές είναι ακόμη και τώρα ολοζώντανες στη μνήμη μου. Τέλος πάντων. Τελευταίος μπήκε ένας φαντάρος λίγο σαστισμένος, φοβισμένος ίσως κι αυτός; Δεν ξέρω. Οι άλλοι τα ʼχαν πλιατσικολογήσει όλα, κι ετούτος δεν είχε πια τίποτα να πάρει. Κάνει μια με τη ζώνη του, την περνάει στο λαιμό του σκύλου μας, τον τραβάει και φεύγει. Τα γαβγίσματα αυτά, τι γαβγίσματα δηλαδή; ουρλιαχτά ήταν, τʼ άκουγα για πολύν καιρό.

»Πέρασαν χρόνια πολλά. Μια μέρα είχε πάει πρωί πρωί ο πατέρας μου στη Λαμία για μια δίκη. Περιμένοντας νʼ ανοίξει το δικαστήριο, έκοβε βόλτες σε κάποια γειτονιά. Ξαφνικά ακούει γαβγίσματα να ʼρχονται από μιαν αυλή. Πλησιάζει, τα γαβγίσματα σταματούν. Πάει να φύγει, ξανά μανά γαβγίσματα. Για να μη στα πολυλογώ, κάποια στιγμή μισανοίγει την αυλόπορτα η νοικοκυρά του σπιτιού. Γίναν τα τυπικά, και η γυναίκα εντυπωσιασμένη απʼ την απρόσμενη φιλικότητα του σκύλου που, όπως είπε, ο άντρας της τον είχε καλά εκπαιδευμένο για φύλακα, κάλεσε τον πατέρα μου μέσα, του πρόσφερʼ ένα καφεδάκι και τον προσκάλεσε για το μεσημέρι γιατί, όπως είπε, ο άντρας της πολύ θα χαιρόταν.

»Πράγματι, μόλις ξεμπέρδεψε ο πατέρας μου, ξαναπήγε. Είχαν στρώσει τραπέζι. Είπαν πολλά, κι ο σκύλος πάντα καταχαρούμενος, κούρνιαζε στο πόδι του πατέρα μου. Κάποια στιγμή, δεν ξέρω πως το ʼφερʼ η κουβέντα, κι ο πατέρας είπε: “Πού ξέρεις; μπορεί να ʼμαστε και κοντοχωριανοί, γιατί το χωριό μας είνʼ εδώ πιο πάνω, προς Καρπενήσι μεριά, το Νεοχώρι Τυμφρηστού”. Στο άκουσμʼ αυτού του χωριού, ο άντρας μετά βίας συγκράτησε τα δάκρυά του. “Πάρʼ τον”, είπε στον πατέρα μου. “Χρόνια θα σκέφτεσαι, ποιος να ʽνʼ αυτός που μου ʽκλεψε το σκύλο; Εγώ είμʼ αυτός”, έλεγε και ξανάλεγε απαρηγόρητος.

»Τα είπε όλα στον πατέρα μου. Πώς πήγε φαντάρος, πόσο δεν τʼ άρεσαν όλʼ αυτά, πώς έμενε πάντα πίσω γιατί ο λοχαγός τιμωρούσε όποιον δεν πλιατσικολογούσε, κι αυτός έπαιρνε μόνο κάνα πιάτο ή άλλο τιποτένιο και σιγά τʼ αυγά, και πώς του ʽρθε ειδικά εκείνη την καταραμένη μέρα νʼ αρπάξει το σκύλο και πώς για χρόνια άκουγε στʼ αυτιά του τα ουρλιαχτά του σκύλου και πώς για χρόνια έστρεφʼ ο σκύλος το κεφάλι προς το δρόμο της επιστροφής και πώς αυτήν την αμαρτία του δεν την έχει πει ποτέ σε κανέναν κι ούτε την έχει ποτέ συγχωρέσει στον εαυτό του και πώς αυτός δεν παραπονιέται απʼ τη ζωή του αν κι αγωνίζεται κάθε μέρα για το μεροκάματο γιατί έχει τρεις αγάπες, το παιδί του, τη γυναίκα του και το σκυλί. “Το παιδί, το σκυλί και τη γυναίκα”, διόρθωσε τη σειρά η γυναίκα του χαριτολογώντας. “Πάρʼ τον λοιπόν, έτσι πρέπει να γίνει”, είπε ο άντρας.

»“Εγώ”, είπε ο πατέρας μου, “μόλις απέκτησα δυο καλούς φίλους, ενώ ξαναβρήκα μετά από χρόνια έναν τρίτο, και βλέπω πως είναι πολύ καλά. Άκου λοιπόν τι θα κάνουμε: Θα σηκωθώ τώρα, θα σας χαιρετήσω όλους και θα φύγω. Εσείς θα με συνοδέψετε ως την αυλόπορτα, θα χαιρετήσω και το σκύλο — αλήθεια, πώς τον φωνάζεις;” “Μάνθο”, είπε ο άντρας — “θα χαιρετήσω και το Μάνθο λοιπόν και θα φύγω. Αν μʼ ακολουθήσει, θα τον πάρω μαζί μου. Αν όχι, θα ξέρουμʼ όλοι πως επέλεξε μόνος του το καλύτερο”. Χωρίς να περιμένει, ο πατέρας σηκώθηκε. Στην αυλόπορτα τους αποχαιρέτησε όλους. Πήρε το δρόμο και στα δέκα βήματα κοίταξε πίσω: Μάνθο, φώναξε. Ο Μάνθος ήρθε, του ʼκανʼ ένα τελευταίο χάδι και γύρισε πίσω στον άντρα. Ώσπου να χαθεί ο πατέρας στη γωνιά του δρόμου, ο Μάνθος τού κούναγε την ουρά του».

Αυτή την όμορφη ιστορία μου διηγήθηκε ο Άγγελος κάποιο μεσημέρι που γυρίζαμʼ απʼ την ταβέρνα του φίλου μας του Τζάρου στα γραφεία του Πολίτη και τσακωνόμασταν αν ο δικός του κόπρος ο Μάνθος ήταν πιο μάγκας ή ο δικός μου –εξίσου κόπρος–, ο Μαξ. «Άκου λοιπόν», μου λέει, «μια παλιά ιστορία ενός άλλου σκύλου που δεν ήταν καθόλου κόπρος σαν τον δικό σου, γιατʼ ήταν ο σκύλος του πατέρα μου». «Γιατί δεν τη γράφεις, βρε Άγγελε; Αφού είναι τόσʼ ωραία, άσε που με πήραν και τα ζουμιά κιόλας». Δε θέλησε τότε. Αργότερα πολύ έγραψε την ιστορία της γιαγιάς του, το Minima memoralia, ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό κείμενο.

ΥΓ 1: Όταν μου ζήτησαν απʼ τα «Ενθέματα» να γράψω κάτι για τον Άγγελο που να μην είναι «θεωρητικοδιανοούμενο» ούτε μεγάλο, να ʼναι από προσωπική ιστορία αλλά να μην πλατειάζει στα «θυμάμαι τότε που…» κ.λπ., σκέφτηκα να πω μια ιστορία δική του. Βέβαια, τώρα πια η γραφίς είνʼ η δική μου.

ΥΓ 2: Δύο μικρές αφηγηματικές αυθαιρεσίες: Το όνομα Μάνθος του σκύλου, γιατί πού να θυμάμαι τʼ όνομα μετʼ από τόσα χρόνια. Η Άννα όμως, η κόρη του, θα καταλάβει. Το τέλος της ιστορίας, αυθεντικό στην ουσία του, έχει πασπαλιστεί λίγο από μιαν άλλη σκυλοϊστορία με το Μπαλό. Η Γαλάτεια όμως, η κόρη μου, θα καταλάβει.


***

Μάιος 2012

Μάης ο μήνας, μνημονεύω Μιχάλη Παπαγιαννάκη, για τα τρία του, γιατί τα μνημόσυνα συνιστούν κανονιστικές τελετουργικές σημαδούρες: σαρανταήμερο, ετήσιο, τριετές, κι αν κάποιος είναι ανθεκτικός στην ισχνή μνήμη των ανθρώπων, στα δέκα πάλι, όπως έγινε με τόση φιλότητα για τον Δήμο Μαυρομάτη. Ο Άγγελος Ελεφάντης είναι αυτήν τη χρονιά στα αζήτητα, αφού τέσσερα είναι τα χρόνια από τότε που πέθανε.

Αυτό τον καιρό πολιτικολογούμε: πολιτική συν λόγος. Ερώτηση κρίσεως: Γιατί αυτό το ρήμα προσέλαβε απαξιωτική χροιά; Στις παρέες ευτυχώς συνέχεια πολιτικολογούμε και αναρωτιόμαστε τι θα έλεγε ο Άγγελος· και εγώ πάντα προσθέτω τι θα έλεγε και ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης. Η πολιτική γυροβολιά μάς έβγαλε από κατατονία και μονοτονία. Αναρωτιόμαστε τι θα έλεγαν. Δεν ξέρουμε, αφού είναι πεθαμένοι. Οι ζωντανοί είναι πάντα απρόβλεπτοι. Η μόνη ηλίθια ερώτηση που άκουσα είναι: Τι θα ψήφιζε ο Άγγελος; Είναι τόσο ηλίθια, που απλώς χαμογελώ.

Μαριάννα Δήτσα

Σχόλια»

No comments yet — be the first.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • Φτου κι απ΄την αρχή πάλι...

  • Οι πίσω μου σελίδες

  • macmanus12@yahoo.com

    Μαζί με 49 ακόμα followers

  • Αρέσει σε %d bloggers: